NATO-p iliuuseqarneratigut aamma pingasuulluni isumaqatigiinniarnerit aqqutigalugit, Nunarput pillugu akerleriissut aaqqiivigineqassasoq

NATOp Issittumi isumannaallisaanerup nukittorsarnissaanut, tassaasunut sakkutooqarnikkut sungiusarnerit aamma nakkutilliinerit Issittumiinnerulernissamut suliniummik "Arctic Sentry"-mik taaneqartut saqqummiuppai. Natop tusagassiuutinut nalunaarummini tamanna ilisimatitsissutigaa. 

Suliassaq ingerlaannartussaavoq, piffissallu ingerlanerani Natop Issittumi sakkutooqarnerulerneranik kinguneqassalluni, taamaalillunilu timmisartut, umiarsuit aqqartartullu tamaani amerlanerusut takussaalersinnaassallutik. Nunat arlariit, soorlu Danmark, Norge, Finland aamma Canada Issittumi sakkuttoqarnikkut piorsaallutik aallartereerput. 

Arctic Sentry NATOp sakkutuuisa ataatsimoortumik aqutsiviannit Joint Force Command Norfolkimit aqunneqarpoq, taannalu Amerikap Avannaata Europallu akornanni ikaartarfittut taaneqarpoq nunaviillu taakkua marluk akornanni politikikkut pingaaruteqartunik illersuisussatut inissisimalluni. 

Pisortatigoortumik taama aalajangiisoqarluni, Ruslandip Issittumi sakkutooqarnikkut iliuuseqartarneranut Kinallu soqutiginninneruleriartorneranut iliuuseqarniarneq pissutaavoq, pisortatigoortuunngitsumilli USA-p præsidentiata Donald Trumpip Kalaallit Nunaannik piginnittunngorusunneranut atatillugu saqitsaannerup kinguneranik iliuuserineqarluni.

Issittumi nakkutilliisoq 

Nato-mi ilaasortat ilarpassuisa oqaatigaat, NATOp Issittumi sakkutooqarnerulernissaa sivisuumik soqutigineqarsimasoq. Tamatuma saniatigut Trumpip Kalaallit Nunaannik soqutiginninnera Natomut ajornartorsiortitsilersinnaavoq.  

Nato-p pilersaarusia amerikamiut tapersersornerannik ingerlanneqartoq, tassa Arctic Sentry, Nato-p generalsekretæriata Mark Rutte-p præsident Trump peqatigalugu World Economy Forum-imi Davos-imi Schweiz-imi januaarip naanerani naapinnermi oqaluuserisimasaasa ilagigunagaat.

Taama isumaqarpoq Jon Rahbek-Clemmensen, Forsvarsakademimi Issittumi Sakkutooqarnerup Ilisimatusarfiani lektori.

- Taamatut ilimagineqarpoq Nato-p Issittumi suliniutaa Davosimi oqaluuserineqarsimasoq, kingornalu paasissutissat sukumiinerusut piareersimapput, oqarpoq Jon Rahbek-Clemmensen, Arctic Sentry Nato-p kisimi “vagtpost”-iaanngitsoq oqaatigalugu.

- Nato-p aamma “Baltic Sentry” Østersømi aamma “Eastern Sentry” Østeuropami. Arctic Sentry-mik rigsfællesskabi Nato-p ilagaa, oqarsinnaalluni Grønlandimi isumannaallisaanermut unammilligassaq aaqqinniarlugu suliniut aallartinneqartoq.

Ajornartorsiut ingasatsikkiartortoq

Nato-mi ilaasortat ilarpassuisa oqaatigaat NATOp Issittumiinnerulernissaa sivisuumik soqutigineqarsimasoq. Tamatuma saniatigut Trumpip Nunatsinnik soqutiginninnera Nato-mut ajornartorsiortitsilersinnaasoq, allassimavoq.

– Apeqqut Kalaallit Nunaannut tunngasoq ullut tamaasa sakkortuneruleraluttuinnarpoq. Nato akuliutsillugu isumannaallisaanermut politikimut tunngasunik aaqqiissutissamik pilersitsisoqarsimavoq, tamannalu pissutsit ajorneruleriartuinnarnerannik unitsitsisinnaalluni. Tamatuma saniatigut USA-p, Kalaallit Nunaata Danmarkillu suleqatigiissitaanni pingasoqiusaasumik isumaqatigiinniartoqartoq, Jon Rahbek-Clemmensen oqarpoq, tamatumanilu innersuussutigalugu atorfilittat akornanni maannakkut USA-p soqutigisai sakkutooqarfigisaalu Nunatsinniittut pillugit isumaqatigiinniarnerit.

 

Amerikamiut killiliussaat erseqqinngitsoq

Suleqatigiissitami isumaqatigiinniarnerit ingerlatillugit Issittumi isumannaallisaanermut tunngatillugu NATOp sinaakkutinik pilersitsisimanera Kalaallit Nunaata Naalagaaffeqatigiillu tatisinerannik pissuteqarpa?

Nammineq oqartussaaffik Kalaallit Nunaat Rigsfællesskabillu qanoq annertutigisumik oqimaaqatigiissumik inissisimatitsisinnaava, Nato-p Arktisimi isumannaallisaanermik aqutsinermut sinaakkusiorsimammat, taamatullu suleqatigiissitami isumaqatigiissusiortoqarmat? 

– Aap, taamaalluinnarpoq. Maannakkut isumaqatigiinngissuteqarnitsinnut naaperiarfissarsiorsinnaalissaagut. USA-lli pissutsit suli sakkortusisinnaavai, Amerikamiummi qanoq iliorniarnersut erseqqinngilaq. Assersuutigalugu Amerikami nunanut allanut ministeri Marco Rubio tusaraangakku, taava taanna præsident Trumpimit, Kalaallit Nunaannut oqartussaassuseqarnissamik oqartuaannartumit, piviusorsiornerullunilu ataatsimut aaqqiissutissanik nassaarnissaminik soqutiginninneruvoq, Jon Rahbek-Clemmensen oqarpoq, innersuussutigalugulu Trump tallimanngormat februaarip 13-ianni Det Hvide Husip saavani tusagassiortunut oqarsimasoq, USA maannakkut Kalaallit Nunaat pillugu isumaqatigiinniartoq, aamma ”Kalaallit Nunaata akuersaalerumaaraatigut” oqaatigalugu. Asanninnerup ulluata aqaguani Det Hvide Husip Kalaallit Nunaata nunap assinga uummataasatut ilusilik saqqummiuppaa ima oqaasertalik: “Qanoq inissisimaffipput aalajangiiffigissallugu piffissanngorpoq".

Inuit marluk sammineranni pineqarpoq inuit marluk aappariinngitsut asaqatigiinnerat imaluunniit atoqatigiinnikkut attaveqaqatigiinnerat.

– Taamaattumik suli soqutiginnittoqarpoq, Jon Rahbek-Clemmensen oqarpoq, taassumalu naliliinera naapertorlugu USA-p isumaqatigiinniarnerni pitsaanerusumik inissisimalerniarluni Kalaallit Nunaat Danmarkilu tatisimaniartuaannarumaarai. Ullumikkulli qaammatip ataatsip matuma siornatigornit pitsaanerusumik inissisimavugut. Kalaallit Nunaata Danmarkillu unammilligassaasa tulliat tassaavoq isumaqatigiinniarnermi USA-mut tunniussaqarpallaannginnissaq.

Nunatsinniinnerulernissaq pillugu isumaqatiginninniarnerit

Præsident Trumpip Nunatta pisiarinissaanik imaluunniit oqartussaaffigilernissaanik kissaateqarnini aallaavigaa.

Taamaattoqarsinnaanngippat USA-p sakkutooqarnikkut aningaasaqarnikkullu Kalaallit Nunaannut akuunerulernissamik periarfissaqalersitsisumik isumaqatigiissuteqarniassaaq, tamatumalu saniatigut Kinap Ruslandillu ingalassimatinneqarnissaaat noqqaassutigigunarlugu. 

– Danmarkip Kalaallit Nunaanni sakkutooqarnikkut aningaasaliisarnerata annertusineqarnissaa pineqarsinnaavoq, aammali USA-p kissaatigissagaa Kalaallit Nunaat nalunaaruteqassasoq siunissami Kinamik suleqateqassanani imaluunniit assersuutigalugu aningaasaliissutinik misissuinermut inatsimmik sukaterissasoq, taamaalilluni USA-p soqutigisai pitsaanerusumik iluaqutigineqalissallutik. Aammali 1951-imi sakkutooqarfimmik isumaqatigiissutip ineriartortinneqarnissaa pisinnaavoq, arlaatigut USA misigisimasinnaalluni Kalaallit Nunaannut sakkutooqarnermi aningaasaqarnikkullu periarfissaqarnerulerusulluni, Jon Rahbek-Clemmensen oqarpoq.