USA-p aallartitaa: Naalagaaffiit attaveqatigiinnerat pissutsit atuuttut aallaavigalugit annertunerusariaqarpoq

USA-p Kalaallit Nunaatalu akornanni pissutsit ukioq manna ilungersunartuusut, tamannalu pissutigalugu naalagaaffiit attaveqatigiinnerat annertusineqartariaqartoq, USA-p Danmarkimi aallartitaa Kenneth (Ken) Howery Sermitsiamut oqarpoq.

Kalaallit Nunaata siunissaa kalaallit namminneq aalajangertassagaat aammattaaq erseqqissarpaa.

– Nunani pissutsit atukkat, soorlu maanna uagut atukkatsitut ittut, taamaatsillugit naalagaaffiit attaveqatigiinnerat pisariaqartinnerulertarparput. Taamaammat sapaatip akunnerani matumani Kalaallit Nunaanni nammineq ornigullunga oqaloqatiginnissinnaagama nuannaarutigaara, tamannalu aamma sinniisoqarfimmut nutaamut nuunnissamut siunertaasimavoq, Ken Howery oqarpoq, taannalu Nuummi sinniisoq Susan Wilson peqatigalugu sisamanngornermi sinniisoqarfiup ammaanersiorneqarnerani ilassinninnermut aaqqissuisuusimavoq, tassanittaarlu USA-p ukiunik 250-nngortorsiornera aamma nalliussineqarpoq.

Qaaqqusaasunit 300-t missaanniittunit 100-t missaat ilassinninnermut takkupput, illullu silataani akerliussutsimik takutitsisut 500-t missaanniittut imatut allassimasunik allagartarsualisarput: "Go Away USA", "USA ASU", "Kalaallit Nunaat, kalaallit pigaat!" og "No means No".

Suleqatigiippugut

Præsident Trumpip Kalaallit Nunaannut immikkut aallartitaa Jeff Landry peqatigalugu maani Kalaallit Nunaanniipputit. Taava kina pisortatigoortumik USA sinnerlugu Kalaallit Nunaat pillugu akisussaatinneqarpa. Illit imaluunniit taanna?

– Naggaterpiaatigut præsidenti aalajangiisuussaaq. Marluulluta taanna sinnerlugu sulisarpugut, taamaammat suleqatigiippugut. Kalaallit Nunaannut immikkut aallartitaq aallartitaqarfimmiit sinniisoqarfimmiillu tikilluaqquneqarpoq, kalaallillu siuttuinik toqqaannartumik oqaloqateqarnissamut, inuillu attaveqarfiginissaannut, ilinniarnissaq tusarnaarnerlu siunertaralugu naggataatigullu Kalaallit Nunaannik paasinninnerunissaq anguniarlugu periarfissaqarpoq. Jeff Landryp Kalaallit Nunaata aningaasaqarnikkut suleqatiginissaanik ukkatarinninneq anguniarpaa. Tamanna qularnanngitsumik assigiimmik anguniagaraarput, Ken Howery oqarpoq, taassumalu Jeff Landry qanoq oqarsimanersoq imaluunniit oqaatsit inuit attaveqaqatigiittarfiini saqqummiussimasai pillugit isummerusunngilaq.

– Kalaallit Nunaata siunissaa innuttaasa namminneq aalajagissavaat, aallartitaqarfitsinnilu suleqatigiinnerup siuarsarnissaanut suleqatigiinnerullu annertusinissaanut sulinitta ingerlateqqinnissaa qilanaaraara. Isumannaallisaanermut, aningaasaqarnikkut suleqatigiinnermut inuiaqatigiillu akornanni ataqatigiinnerup nukittorsarnissaanut periarfissaqarluartoq isumaqarpunga.

Siunissaq ungasinnerusoq eqqarsaatigalugu Kalaallit Nunaannut aningaasaliineq

Ken Howery naapertorlugu USA-p Kalaallit Nunaanni aningaasaliinera siunissaq ungasinnerusoq eqqarsaatigalugu piviusuullunilu ilumoortoq sinniisoqarfiup nutaap ammarneratigut erserpoq.

– Kalaallit Nunaannut attaveqarnerput pimoorupparput, qaammatini ukiunilu tulliuttuni kalaallit amerlanerusut illutsinnut tikilluaqqussallugit qilanaaraarput, Ken Howery oqarpoq.

USA Nuummi sinniisoqarfimmik 2020-mi ammaaqqinnissaminik aalajangeramiulli sumiiffik eqqortoq nassaariniarlugu sulissuteqarpoq. Sinniisoqarfik maanna kalaallit USA-mut angalaniarlutik pilersaarusiortut nunamut isissutissaqarnissaannik (visum aaqq.) sullissisinnaalerlunilu  Ken Howery naapertorlugu amerikamiut amerliartuinnartut Kalaallit Nunaanniittut passinik piaartumik pisariaqartitsisunik sinniisoqarfiullu sullissinerinik kiffartuussisinnaalereerpoq.

– Amerikamiut kalaallillu eqqumiitsuliortut, ilisimatuut, inuussutissarsiornermi aqutsisut atorfilittallu imminnut ilisarisimanerulerniarlutik naapittarfissaattut, attaveqatigiinnermik pilersitsinissamut paasinninnerulernissamullu sinniisoqarfik nutaaq atorsinnaavarput. Tamakku tamaasa naalagaaffiit attaveqatigiinnerisa annertusarnissaannut siunertaapput, Ken Howery oqarpoq, taannalu decembarimi Nuummiillunilu qaammatip ataatsip matuma siorna Tuluit Nunaata aallartitaa Canadamillu aallartitaq peqatigalugit Pituffimmi sakkutooqarfimmut tikeraarpoq. Taamaalilluni Howery maanna pingajussaannik Kalaallit Nunaanniippoq.

USA Kalaallit Nunaallu kulturikkut eqqumiitsuliornikkulluunniit suleqatigiinnerusinnaappat?

– Aap taamaalluinnarpoq. Eqqumiitsuliat eqqarsaatigalugit kalaallit eqqumiitsuliaannik pisereerpugut, taakkulu sinniisoqarfitsinni inissereerpagut. Eqqumiitsuliat ilaat kalaalerpaluttuuvoq, igalaaminermilli USA-mi Oregonimeersumik  sanaajuvoq. Tassa USA-p Kalaallit Nunaatalu assigiissuteqarnerat erseqqippoq. Aamma kalaallit eqqumiitsuliaannik Danmarkimi aallartitat inigisanniittussamik pisivunga.

Takornariaqarneq niuernerlu

Kalaallit Nunaanni namminersortut ineriartornerat aamma Kalaallit Nunaanni niuernikkut periarfissat piffissami ungasinnerusumi qaninnerusumilu qanoq isumaqarfigaagit?

– Aningaasarsiornerup assigiinngisitaarnerunissaanik kissaateqartoqartoq  inuussutissarsiornermi siuttuusut sapaatip-akunnerani matumani naapittakkama arlaleriarlutik oqaatigaat. Siunissaq qaninnerusoq eqqarsaatigalugu takornariartitsinermik akunnittarfinnillu amerlanerusunik sanaartornissamik kissaateqartoqarpoq, tamannalu USA-p ukkatarereerpaa.

- United Airlinesip New Yorkimiit Kalaallit Nunaannut toqqaannartumik timmisartuussisarnini sapaatit akunneri marluk qaangiuppata ukiut aappassaat ingerlatissavaa. Amerikamiut takornariat 50.000-it missaanniittut siorna Kalaallit Nunaannut tikeraarput. Ukiorlu manna suli amerlanerusut tikissinnaagaat ilimagaarput. Akunnittarfinni inissat amigaataasut nalunngilarput, amerikamiullu aningaasaliisartut suliniutinut taakkununnga aningaasaliissuteqarput.

– USA-mi Kalaallit Nunaannit aalisakkanik pisisartut amerliartuinnartut aammattaaq nalunngilara, tamannalu suli annertusarusupparput.

Aatsitassarsiorneq attaveqaasersuutillu

Ken Howery naapertorlugu erngup nukinganik nukissiorfiit aatsitassarsiorfiillu siunissami ungasinnerulaartukkut suleqatigiinnissamut periarfissaapput.

– Soorunami suliniutit taamaattut Kalaallit Nunaannut annertuumik iluaqutaasinnaapput. Pilersaarutilli, akuersissutit aningaasalersuinerlu pissutigalugit ukiut qulit sinnerlugit sivisussuseqarsinnaasut kikkut tamarmik nalunngilaat. Taamaammat maannakkut aallartinnissaat pingaaruteqarpoq, ukiummi qulit ingerlalertupallattarput, Ken Howery oqarpoq, taassumalu aamma USA-p Kalaallit Nunaanni attaveqarnermut pingaarutilimmut aningaasaliinissaq soqutigisinnaagaa miserratiginngilaa.

– Oqaloqatigiittoqartoq ilisimavara, tamannalu tapersersussavara. Taamatulli pisoqassappat tamanna ammasumik ingerlanneqartariaqarpoq, Kalaallit Nunaanni Danmarkimilu naalakkersuisunik qanimut suleqatiginerisigut.

Ukiamut pilersaarutit

Nunatsinnut uterniarlutit pilersaaruteqarpit, taamaappat qaqugu?  Jeff Landryp ukiakkut Kalaallit Nunaannukaqqikkusulluni eqqaavaa. Angalaqatiginissaa naatsorsuutigaajuk?

– Pilersaarutai qanoq isikkoqarnersut tamaangaluunniit qaqugu utissanersoq naluara. Sulisuttali tamanna ataqatigiissarumaaraat qularutiginngilara. Uteqqinnissarpulli ilimanaateqarpoq, immaqa aningaasaqarnikkut suleqatigiinnerit ersarissarnissaat siunertaralugu, tamannami Future Greenlandimi ataatsimeersuartoqarnerani annertuumik tusagaqarfigaarput.