Ilinniarnertuunngorlaaq kulturikkut mumisitsinerup nalaani Kalaallit Nunaannut tikittoq

Christian Søgaardip 1976-imi Sønderborgimi ilinniarnertuunngorniarnini naammassigamiuk ataasiinnaq qularutiginngilluinnarpaa: Nunarsuarmi angalarusuppoq. 

Ilinniarnertuunngorniarfik Jyllandillu kujataa qimallugit misigisaqarusukkami.

Ilaqutariit Lidegaardikkut, ikinngutini aqqutigalugu nalunngisaata Kalaallit Nunaat siunnersuutigaat – sivitsunngitsorlu kuffertini tigummiarlugu Nuummut tikippoq, kingusinnerusukkullu qungujulalluni ilaqutariinni najugaqarfigisamini „kiffatupajaaq“ taasinnaasaminik suliassaqarpoq.

- Misigisassarsiornissaq siunertaavoq, misigisaqarluarpungalu. Kulturikkut politikkikkullu mumisitsinerup nalaani tikippunga, taamanikkut ilinniarnertuunngorlaajulluni misigisassarsiorusuttoq oqaluttuarpoq.

Tamanna Kalaallit Nunaannut inuunini tamaat attaveqalerneranut aallarniutaavoq – pingaartumik kalaallit kulturiannut nipilersoriaasiannullu. Ima attaveqartigaaq ullumikkut Danmarkimi tusarnaartitsisarfinni allaat kalaallisut nipilersortarluni, ilaatigut Rasmus Lyberth, aappaagu ukiut 50-it nalunngisarisimasassani, peqatigalugu. Ilaatigut Londonimi Royal Albert Hallimi tusarnaartitseqatigiissimapput, Lyberthilu Tønder Festivalimi Hall of Famemut novembarimi ilanngunneqarmat - Lyberthip nipilersortartui allat Aviaaja Lomholtilu peqatigalugit - nipilersornikkut akunniliisuuvoq.

Christian Søgaardip tamatuma saniatigut Kalaallit Nunaanni nipilersoriaaseq pillugu oqalugiartarpoq – kingullermik novembarip qaammataani sisamanngornikkut Svendborgimi, najugaqarfigalugulu ilaatigut oqaluffimmi pattattutut suliffigisamini. Imalu oqaluttuarpoq:

- Nipilersornikkut ukiuni 3000-ini oqaluttuarisaanerat oqaluttuarisarpara. Qilaatinit siullerniit nunasiaanerup nalaani Europamiut kalaallillu nipilersornikkut naapinnerannut ullumikkullu rock, pop folkilu atorlugit kinaassutsimik ujartuinerannut. Nipilersortarnerat nammineq oqaluttuartaqarpoq – Kalaallit Nunaannilu qanoq nipilersoriaaseqartoqarnersoq tusarnaaraangatsigu paasinnilluarnerulertarpugut.

Illoqarfik eqqissiviilliorfiusoq — nipilersortartullu inuusuttut kiffaanngissuseqalersut

Nuummi pissutsit 1976-imi allanngorluinnarput. Namminersornerulernissaq pillugu isumaqatigiinniarnerit ingerlapput, inuusuttut peqatigiiffinnut kalaallisut oqaaseqarfiusunut nutaanut kattussuupput, nipilersortartutullu imminut ilisimanninnermut malunniutit nutaarluinnaat pilersinneqarlutik.

Christian tikeqqammerluni pissusissamisoortutuamik iliorpoq: Sunut tamanut akuliuppoq. KNR-imi tusagassiortumi najugaqarpoq, radiokkullu aallakaatitassiami Ungforumimi ilaatigut Minik Rosing aamma Bo Lidegaard peqatigalugit peqataasalerpoq. Tamatuma saniatigut nipilersortartutoqqat qanimut issiaqatiginerisigut ukiup tarrajunnerani nipilersuutit tamaasa allallugit kalattuut ilinniarpai. Quiasaarutinut paasinissaannut qitinnerillu sukkasuut erinarsoqatiginissaannut naammattumik kalaallisut ilikkalaarpoq.

- Nipilersorneq oqaatsinik tamatta atorsinnaasatsinnik atuiffiusoq paasivara, taanna eqqaamasalersaarpoq.

- Nipilersoqatigiikkaangatta naligiittarpugut. Tamanna ajornanngitsuararsuullunilu sunniuteqarluartuuvoq.

Aasivik — inuiaat imminnut oqaluuserisarfiat

Christian 1970-ikkut naalerneranni Aasivimmi - Aasiaat eqqaani kulturikkut politikkikkullu sammisaqarfissuarmi Kalaallit siunissartik pillugu siullerpaamik kalaallisut oqalliffianni imigassamillu aalakoornartulimmik inerteqquteqarfiusumi - peqataasartutoqanngorpoq. Pikkunarlunilu, nutaanik pilersitsiffiullunilu tiguartinnarpoq.

- Nutaajulluinnartumik pilersitsisoqarneratut misinnarpoq. Peqataanerlu — qallunaajulluni 20-nillu ukioqarluni – nuanneqaaq.

Tassani ilaatigut Kuupik Kleist, Malik Høegh aamma Juaaka Lyberth kiisalu nipilersortartut suliniaqataasullu allat Kalaallit Nunaata kulturikkut oqaluttuarisaanerani nutaaliaasumi pingaaruteqarluinnartumik inissisimalersut naapippai.

Ikumaartitsinerni appisimaartarlunilu, erinnanik immiussisarlunilu ukiuni qulikkaani nalunngisassaminik ikinngutitaartorpoq.

ULO — nipilersornikkullu uisitaanerup nalaa

Danmarkimi nipilersornermik ilinniarfimmi ilinniarniarluni 1978-imi uteraluarluni Kalaallit Nunaannut attaveqartuarsinnarpoq. Nipilersuutinik saqqummersitsivimmi ULO-mi suleqataalerpoq, Københavnimilu qullersaqarfimmiit suliniutinut arlalinnut ullumikkut Kalaallit Nunaanni nipilersuutinut nuannarineqarluartunut peqataasarpoq.

Nuussuaq Den flyvende kajak, Uummannami meeqqat oqaluttuaannik erinarsuutinngortitsinerusoq immiusseqataaffigaa. Karsten Sommer aamma Anders Dohn ilisarisimalerpai – immiussallu taakku suli kalaallit angerlarsimaffiini tusarnaarneqakulasartut ataatsimoorlutik pilersippaat.

- Immiussatta tamarmik tusarnaarneqartarnerat tupinnarpoq, Christian oqarpoq.

- Kalaallit nipilersugaat piumaneqartorujussuupput. Inuit imminnut tusarnaarusungaarlutillu oqaatsitik oqaluttuarisaanertillu tusarusuppaat. Misigisaq nuannerluinnarpoq.

Kujataa – nipilersuutillu nunaqarfinni toqqoqqasut

Nunaqarfinni nipilersortartut erinaataat immiunniarlugit Kuupik Kleist aamma Anders Dohn peqatigalugit Kujataanut angalaneq suliniutit eqqaamanarnerpaat ilagaat. Angerlarsimaffimmiit katersortarfimmut, qanersoriarnermiit qilaatersornermut.

- Kuultinik nassaarfiuvoq, taanna oqarpoq.

- Nunaqarfinni tamani immikkut nipilersoriaaseqartoqarpoq.

Angalanermi immiussat atuakkiarineqarlutillu cd-nngorlugit saqqummersinneqarput- nipilersornerlu aliikkutassiaannaanngitsoq aammattaarli kulturikkut kingornussaasoq Christianimut eqqaasitsissutaavoq.

Rosa Ville – unnuillu puigunaatsoq

Jyllandip kitaani isiginnaartitsisarfimmi Tuukkami ilaasortanngorsimagaluarluni kalaallinut atassuteqartuarpoq. Unnuit ilaanni Rosa Villep atugaanik – nipilersuutinik kalaallit qitissallugit nuannarilluagaannik – nipilersortilluni ilimaginngisaminik pisoqarpoq.

- Arlaata ilullima talitaatigut nusoriarlunga oqarpoq: 'Nipilersuusiakka appisimaarpatit.’

Sunaaffa Rosa Ville. Nammineerluni ukiorpassuarni tusarnaartitsisimanngilaq,tusarnaariallu qitinnertik unitsillugu nakkukkamillu ima isussuupput: “Sumiuna tusaanikuugipput?”

Unnuaq taanna illartoqarlunilu qullilisoqarpoq.

Nuummi torlorsortoqaqqaarmat

Nuummi timersortarfissuarmi ICC-p tusarnaartitsinerani inuit nipilersortartut Canadameersut Alaskameersullu peqataaffigisaanni immiussinermi aamma puigunaatsorsivoq.

Christianip Karsten Sommer peqatigalugu nipilerisarfimmiitilluni torlorsorneq - katajjaq - siullermeerluni tusaavaa.

- Tupinnarluinnarpoq, taanna oqarpoq.

Karstenip timersortarfissuup silataaniit qanoq nipaqarnersoq tusaaniarlugu anillappoq, illarlunilu uterpoq:

“Silataaniit taamatorpiaq aamma nipeqarpoq!”

Inuuneq tamaat ingerlavigineqartoq

Christian Søgaardip ukiuni marlunni Nuummiinnini sivisuumik kalaallillu kulturiannut sivisuumik atassuteqarnini kingumut eqqaagaangamigit Nuummiinnera sunik tamanik allannguisimasoq erseqqippoq: nipilersoriaasia, inuunera kinaassusialu.

- Sumiiffik nutaaq ilinniariartorsorigaluarpara, taanna oqarpoq nangillunilu:

- Nipilersornerli inunnut tunngasunik ilinniarfigaara. Tamanna pissutigalugu periarfissarpassuaqarpunga.

Immaqalu tamanna pissutigalugu angut inuusuttoq Sønderborgimeersoq qallunaat ikittunnguit Kalaallit Nunaanni nipilersortartut akornanni nuannarineqarluarpoq — kassettebånditoqqami nipilersortoq aamma taannaasoq inuit immaqa naluaat.