Kalaallit nerisassaataat katsorsaatitut

Kapisilik pujuugaq, tikaagullimineq, puisip inaluai aamma orsoq. Ini tamarmi kalaaliminersunnippoq. Angerlarsimaffimmut eqqaakulunnartutut misigisimanarluni – soorlu siornatigut tamaaneereernikuulluni. 

Aalisartoq piniartorlu 69-inik ukiulik Lars P. Mathæussen aamma Aviâja Lyberth Hauptmann nerrivimmi issiapput. Aviâja tappiorannartulerinermi ph.d.-iuvoq uumassusilerinermillu, SILA bacheloritut uumassusilerinermik, Nunatsinni pinngortitaq kulturilu aallaavigalugit pilersitsinissamik suliaqartuulluni.

Aviâja Larsilu tamarmik kalaallisut oqaaseqarput. Uumassusilerisut piniartullu aaqqiagiinngissuteqartarnerat ukiorpassuarni sammineqartarput. Matumanili isumaqatigiipput. Peqqissuunissaq pillugu. Kalaalimerngit pillugit.  Kalaaliminernit – matumani – ataqatigiilersitsisuupput.

Larsi nerrivimmit imaqarluartumit tikaagulliminermik tigusivoq — nerrivik pinngortitamik ilisimasaqarluartut assaasa suliaannik, ukiorpassuarnik  misilittagarineqartunit avatangiisinillu sunniuteqarluartumik ilusilersorneqartoq, saniminilu piniartutut nuliaminit, avatangiisini ilungersunartuni pinngitsoorneqarsinnaanngitsumit tapersersuisumik sanileqarluni.  

Larsip 2015-imi uummatimigut nappaateqalersimanini eqqartorpaa. Uummatimini taqqamigut milittoorami.

- Ullut tamaasa nakorsaatinik amerlasuunik pisarpunga, malugisarparalu timera sukkasuumik sanngiilliartortoq. Naggataatigut ima ingasatsigilerpoq, allaat tummeqqakkut ammukartillunga qummukartillungaluunniit tigummiviit tigummisariaqartalerlugit, Lars P. Mathæussen oqaluttuarpoq.

Timini tamaat atorlugu ussersortarluni oqaluttuarpoq, piffissaq ernumanartoq suli eqqaamagaa ersarilluni. 

Ajornerulernissani ima annilaangangisimatigaa allaat innaraangami mobilini eqqaminut ilillugu sininniartalerluni, aamma nulianilu sinittarfinni immikkoorlutik innartalerput, piffissap ajornerpaaffiini taassuma timaa sajorujussuartarmat.

Ullut ilaanni meeqqani nulianilu nereqatigitillugit, Larsip nakorsaatinik atuinini unitsinniarlugu oqaatigaa.

- Naammagittarlutik takkuttussaq akuerisariaqaraat oqarfigaakka. Timiga pineqarpoq, malugisinnaavaralu qanoq sanngiillisimatigisoq, Lars P. Mathæussen oqaluttuarpoq.

Ulloq taanna aallarnerfigalungu Larsi aalajangerpoq nakorsaatini kalaaliminernik taarserniarlugit ullullu tamaasa orsortortalerluni. 

- Naak sukkut tamaana orsortortaraluarlunga, ullut tamaasa orsortortalerpunga. Ullaakkut issingigassanik ullaakkosiorsinnarlunga, ullup sinnerani kalaaliminernik nerisalerpunga, oqaluttuarpoq.

Puisip orsua ullut tamaasa

Aviâja Lyberth Hauptmann puisip inalugaanik tigusivoq, aggorlugulu. Aanami puisip neqaanik inalukkanik akulinnik suaasaliortarnera eqqaallugu qungujuppoq. Inalukkamik oqummersisinnarluni Larsi aperaa: 

- Sooq orsoq toqqarpiuk? Mamareriarakku immaqaluunniit iluaqutigisussaallugu nalunnginnakku?

Apeqqutaa Larsip erseqqissumik akivaa:

Larsip oqaatigaa ukiuni pingasuni nakorsaatitoreerluni nakorsaatinik atuiunnaarnissani aalajangiussimallugu. 

- Qaammatit marluk ingerlaneranni arriikkaluamik pitsanngoriartorpunga. Tummeqqakkut ammukartillunga majuartillungalu najummisaqartariaaruppunga. Timera pitsanngoriartulerpoq, oqaluttuarpoq.

Larsip oqaatigaa, anniartarnini annikilliartulersoq timinilu eqaanneruleriartorluni.

Taannali mianersorpoq, namminermi kissaatiginngilaa nakorsat innersuussutaasa allanit malinneqannginnissaannik kajumissaarinissani. 

- Nakorsat innersuussutaannik malinninnginnissamik kajumissaarinngilanga, akerlianilli uannut tunngatillugu uanga nammineq timima suna pisariaqartinneraa, timimalu pisariaqartitai nalunngilluarpakka, oqarpoq.

Aviâja Lyberth Hauptmannip tamanna pingaaruteqarnerarpaa:

- Sukkoqarpallaartunik tarajoqarpallaartunillu nerisarneq ileqquliunnikuuarput timittalu pisariaqartitaanut tusarnaarnissarput ajornakusoornerulersillugu. Larsilli malugisinnaavaa timimi suna pisariaqartinneraa, taassumalu orsoq pisariaqartippaa. Tamanna tamanut aaqqiissutaanavianngilaq, kisianni timikkut malussarissutsitta tusarnaarnerulernissaata pingaaruteqarnera erseqqissarpaa, Aviâja Lyberth Hauptmann oqaluttuarpoq. 

Nerisassat suliarujussuunngitsut

Aviâja Lyberth Hauptmannip oqaatigaa nakorsaatit pingaaruteqartut, erseqqissarpaali allat aamma sunniuteqarsinnaasut.

Larsip immiartorfik nerrivimmiittoq tikkuarpaa. Immiartorfimmi qernertumik matulimmi uuliamik imerpalasumik imalimmi 2020-mik allassimasoqarpoq. 

- Maani takusat tassaavoq iginneq imminnguup tinguaneersoq. 2020-miilli tassaniippoq nillataartitsivimmilu uninngasarluni. Ukiuni taakkunani allannguuteqarsimanngilaq, asiunaveersaammik akoqanngikkaluarluni, Lars P. Mathæussen oqaluttuarpoq.

- Nerisassaativut immikkorluinnaq ittuupput pinngortitamit toqqaannartumik pissarsiarineqartaramik annikitsuinnarmillu piareersarneqartarlutik. Taamaattoq nerisassat avataaneersut, soorlu puulukip neqaanik nerisassiat, akuutissanik amerlanerungaartunik akoqartarput, Aviâja Lyberth Hauptmann oqarpoq.

Nunarsuaq tamakkerlugu piujuartitsineq eqqarsaatigalugu assigiimmik nerisaqarnissamik kajumissaarisoqartartoq isumaqarpoq, eqqarsaatigineqartarnatilli  Nunatsinni uumasut naasullu uagutsinnut inuunitsinnilu atukkatsinnut qanoq naleqqulluartigisarnerat — tassa sumiiffimmit aallaaveqartumik nerisassat.

- Naatitat aallaavigaluit nereriaaseqarnissarput ilisimatuut nipituuliuutigiuarpaat tamannalu innersuussutigiuarlugu, uanga isumaqarpunga uagutsinnut tulluarnerusunut sumiiffimmilu inuuffigisatsinniittunut nerisassanik nerinerusariaqartugut, uatsinnullu kalalimernit pineqarlutik, oqaluttuarpoq.

Lars Aviâjamut isumaqataalluni anngaavoq.

- Issittumi sulisariaqaruma issittumi nerisassanik pisariaqartitsissaanga. Timera nukittujuassaguni assaalissanngikkumalu qaleralittortarpunga orsumillu iluaqutissanik pissarsisarlunga. Nerisakka timima akiuussutissaanik nukittorsaataasarput timimalu pisariaqartitaanik pilersortarlugit, Lars P. Mathæussen oqarpoq.

Kalaaliminernik tatiginninneq

Lars P. Mathæussenip kalaalimerngit akisusinnaanerat nassuerutigaa, ingammik nammineq aalisarlunilu piniarsinnaanngikkaanni.

- Piniartut tapiiffigineqartaraluarpata, akit affaannanngorsinnaagaluarput, tamannali takorlooruminaappoq, oqarpoq.

Kalaallit nerisassaataasa ulluinnarni inuunitsinnut ilaanerulersinnaanerannik siunniussaqarsinnaaneq pingaaruteqartoq Aviâjap oqaatigaa, ajornartutut isigiinnarnagit.

- Upperineqarneq ajortoq tusartuartarpara. Maannakkut upperinngikkutsigu taamaatiinnarsinnaavarput. Iliuuseqartariaqarpugulli. Ataaserli qularnaatsumik nalunngilarput, tassalu kalaallit nerisassaataat peqqinnartuusut. Tamanna nalunanngilaq, taamaattorli apeqquserneqakkajuttarpoq. Soormiuna taama ersaritsigisoq upperineqarumanngitsoq?, oqarpoq.

Allannguiniarluta iliuuserisariaqakkatta ilaat tassaavoq eqqarsaatigissallugu nassuerutigissallugulu nerisassaativut tassaaginnanngimmata "nerisassat immikkuullarissut“, iffiukkalli paarnallu tassaasut "nerisassat nalinginnaasut“.

- Ullumikkut taamaattoqarnera aamma paasinarpoq, tassami nalinginnaasorujussuummat soraarfiup nalaani Brugsenimut Pisiffimmulluunniit pisiniartarneq, taakkunanilu nioqqutissat amerlanerpaartaat nunanit allaneersuusarlutik. Kissaatigigaluarpara amerlanerusut pilisinnaanermut periarfissaqalissasut ilinniarlutillu qanoq iliortoqarsinnaaneranik, kikkut tamarmik taamatut ilinniartinneqarneq ajormata. Tamanna nunatsinni immikkut pisinnaatitaaffiuvoq annertooq atorluarnerusariaqagarput, Aviâja Lyberth Hauptmann oqarpoq.

Takorluugaa tassaavoq kalaalimerngit nerisassatut peqqinnartutut isigineqalernissaat, siuaasat ilisimasaannik kulturitsinnillu ataqqinniffiusoq, aamma uagut nerisassanut tunngatillugu imminut tatiginerulernissarput.

- Assersuutigalugu naalakkersuinikkut imminut pilersorneq eqqartoraangatsigu Danmarkimut tulluarnerusut oqaluuserineqakkajuttarput. Puisimmi Nunatsinneersut? oqarpoq.

- Nerisassat najukkameersut pitsaanerpaapput, Lars P. Mathæussen oqarpoq.