Arnat Christiansborgimi sunniuteqangaarput

Folketingimut qinersisoqaraangat naligiissitaanissaq suiaassutsillu agguataarnerat eqqarsaatigineqarneq ajorput.

1860-ikkut missaanni forstanderskabit pilersinneqarnerisa kingorna ukiut hunnorujut ingerlaneranni angutit kisimik politikkimut akuliuttarput, Folketingimulli qinersinerni kingullerni sisamani Nunarput arnaannanik Christiansborgimut aallartitsisarpoq.

Tunngaviusumik inatsisip 1953-imi allanngortinneqarnerata kingorna angutit folketingimut qinersinerni kisermaassillutik pissaaneqartuarput, aatsaallu 1999-imi Atassummeersup Ellen Kristensenip aamma 2007-imi Inuit Ataqatigiinneersup Juliane Henningsenip tamanna allanngortippaat (Paasisat »Kalaallit Nunaat pillugu Folketingimi« takuuk).

Taamanikkulli arnat tunuarsimaaqqinngillat

Sara Olsvig Inuit Ataqatigiit aamma Doris Jakobsen Siumut 2011-mi qinigaapput. Aaja Chemnitz Inuit Ataqatigiit aamma Aleqa Hammond Siumut 2015-imi. Aaja Chemnitz Inuit Ataqatigiit aamma Aki-Matilda Høegh-Dam Siumut 2019-imi. Aaja Chemnitz aamma Aki-Matilda Høegh-Dam Siumut 2022-mi qinerneqaqqipput – Demokraatineersup Anna Wangenheimip angungajavippai.

Arnat kommunimut qinigaasarput

Folketingimut, Inatsisartunut kommunalbestyrelsinut qinersinerit imminnut assersuunneqarsinnaanngillat – taamaakkaluartorli kingullermik Nunatsinni apriilip aallaqqaataani 2025-mi kommunalbestyrelsinut qinersisoqarmat kommunini tallimani tamani arnat amerlanerpaanik taaneqarput.

Malene Vahl Rasmussen, Demokraatit, Kommune Kujallermi. Avaaraq S. Olsen, Inuit Ataqatigiit, Kommuneqarfik Sermersuumi. Rachel Ingemann, Demokraatit, Qeqqata Kommuniani. Simigaq Broberg, Demokraatit, Kommune Qeqertalik. Heidi Møller, Demokraatit, Avannaata Kommuniani.

Malene Vahl Rasmussen, Avaaraq S. Olsen aamma Simigaq Broberg qinerneqarluarnertik borgmesterinngussutigaat.

Sapaatit-akunnialuit sioqqullugit Inatsisartunut 31-nik inissalimmut marsip aqqarngani qinersisoqarpoq.

2021-mi arnat qulit qinerneqarput; 2025-mi 14-iupput — tassalu ataatsimiittarfiup tamarmi 45 procentia. Ineriartorneq ukiut 15-it matuma siorna Folketingimut qinersinermi aallartittoq tupinnarpoq — nunami ukiuni hunnorujulikkuutaani angutinit qajartortartunit aqunneqartumi angutit amerlaneruffianni.

Qinersisartunit tusarusunneqartut arnat oqaatigisarpaat

MarieKathrine Poppel, Ph.d soraarneq Ilisimatusarfimmi naligiissitaanermik ilisimatusartuuvoq.

– Arnat amerlasuut pisortaqarfinni, inuussutissarsiornermi politikkimilu siuariartorput, siunissamilu arnat suli amerlanerusut inuiaqatigiinni pingaarutilinnut tunngasunik suliaqarnerulerumaarput, MariaKathrine Poppel Sermitsiamut oqarpoq.

- Sooruna arnat atorfinni pingaarutilinni amerlanerujartuinnartut?

– Naligiissitaaneq pitsaanerusumillu ilinniagaqarneq tamatumunnga pissutaanerpaavoq. Kalaallit angerlarsimaffiini arnat meeqqanik perorsaanermik suliaqarnerusarnikuupput, ullumikkulli angutit arnallu angerlarsimaffimmi suliassanik agguataarinerat annertunerusoq takusinnaavarput. Tamatuma saniatigut arnat amerlanerit ilinniagaqartuupput, amerlanertigut angutinut sanilliullugu qaffasinnerusumik ilinniagaqarlutik. Minnerunngitsumik arnat amerlasuut paaqqinnittarfinni, atuarfinni peqqinnissaqarfimmilu atugarissaarnermut tunngasunik suliaqarput Namminersorlutik Oqartussani kommuninilu allaffissornikkut suliassanik suliaqarlutik.

Tamanna aamma qineqqusaarnermi sammineqartunut sunniuteqartarpoq.

– Angutit aningaasaqarneq inuussutissarsiornerlu aalisarneq piniarnerlu sammineruaat, arnat inuuniarnermi atugassarititaasut pitsaanerusut, naligiinnerulernissaq inuiaqatigiinnilu assigiinngissuteqarnerup annikillisinneqarnissaa sammineruaat. Assigiinnginneq tamanna illoqarfinni assigiinngitsuni niuertarfinni arnat ilaquttaminnut pisiniaraangata takuneqarsinnaavoq. Qinersisartut qineqqusaartunut atugarissaarnermik pitsanngorsaanissamik oqaluttunut tusarnaarusunnerusarput, arnallu amerlasuut pingaarnersiuinermikkut angutinit sunniuteqarluarnerusarput. Aamma arnat angutinit oqallorinnerusarput, MarieKathrine Poppel oqarpoq.

Arnat amerlaneruneranik qinersiseqarnerulersitsisartoq

Arnat ataqatigiissaarinermut misilittagaqarnerusut, aalajangiisartunullu naligiisitaaneq annertusarniarlugu naqissusiisinnaasartut ilisimatusartup aamma tikkuarpaa.

Arnat peqatigiiffiat siulleq, Arnat Peqatigiit, Nuummi 1948-mi pilersinneqarpoq, tamatumalu kingorna arnat peqatigiiffiisa katerittarneranni nipaat inuiaqatigiit oqallittarneranni annertuumik pingaaruteqalersimavoq.

Arnat Partiiat 1999-imi pilersinneqarpoq, tassanilu arnat politikkimut inuussutissarsiornermilu naligiisitaanerulernissaat anguniagaavoq. 2002-mi partiip qinersisartut 2,4 procentii pissarsiarai, tamannalu Inatsisartunut ilaasortaatitaqarnissamut naammannani.

- Partiilli pilersinneqarnerata kingunerisaanik partiit allat arnat sassartinneqartut naleqassusaat paasivaat. Qinersinerni tulliuttuni arnat qinigassanngortittut amerliartorput; naligiittoqarani, erseqqissumilli amerleriartulerput, MarieKathrine Poppel oqarpoq

Tamanut naligiissitaaneq - aamma angutinut

Piniartorsuit erneri umiatsiamiisiinnarneqarput, paniusullu siuariartupiloorput — aamma politikkimi.

- Naligiisitaanermi aqqutit tamarmik atorneqarput. Arnat pissaaneqarpallaalerpata akerlilersuisoqarnissaa ernumagisinnaavarput?

– Ileqqut malillugit angutit ilaqutariinnik pilersuisuullutillu aalajangiisartuusarput. Pissaaneqarnerusutut misigisarput, tamannalu ukiuni makkunani arnat siumukarnerat pissutigalugu sanngiillisinneqarpoq. Arnat politikkimi oqartussaanerulersimanerat atuutilersimanngitsoq isumaqarpunga, assersuutigalugu ilaqutariit atugarissaarnermullu politikki sammineqarpallaarneq ajorput. Aamma angutit arnanik tapersersuivallaarsimanatillu qineqqusaartitsivallaarneq ajorput, nutaarsiassaniillu ilisimavarput arnat inuusuttut ilaat partiiminnit kannguttaatsuliorfigineqarsimasut, MarieKathrine Poppel oqarpoq.

Ph.d.-nngorniarluni allaaserisani »Angutit arnanut inooqatiminnut nakuusertarnerat« 2020-mi oktobarip 23-ani illersorpaa. Inooqatigiinnermi angutit arnanik nakuusertarnerat aaqqissuussaanerup, inuiaqatigiit oqaluttuarisaanerlu pissutaasutut sammineqarput.

Kinaluunniit qinigaasinnaasoq

Folketingimut qinersinissamut arnat tallimassaanik qinerneqassanersut marlunngornermi marsip 24-ani kingusissukkut paasissavarput.

Kinaluunniit maanna qinerneqarsinnaavoq.

Folketingimut 2022-mi qinersinermi qinersisartut 73 procentiisa arnat pingajoqqat qinerpaat. Aki-Matilda Høegh-Dam 6.670-inik taaneqarpoq, Aaja Chemnitz 4.296-inik Anna Wangenheimilu 3.482-inik taaneqarluni.

Aaja Chemnitz aamma Aki-Matilda Høegh-Dam qinigassanngorteqqinngillat, Anna Wangenheimilu Peqqissutsimut Inunnullu Innarluutilinnullu Naalakkersuisunngornikuuvoq. Tamannalu arnanut angutinullu maanna periarfissiivoq.

Ministeriunerup Mette Frederiksenip sisamanngornermi februaarip 26-ani qinersinissaq suaarutigimmagu arnat sisamat qinigassanngortereerput: Aka Hansen, Erik Nielsen Baadh, Ane Lone Bagger aamma Najaaraq Møller, tamarmik Siumumeersut. Kingorna angutit arlallit qinigassanngortipput.

Qineqqusaartut – angutit arnallu – nalunaarnissaminnut killigititaat tallimanngornermi marsip 13-iani killeqarpoq. Tassa sapaatip-akunnerata tulliani qinersinermi angutit arnallu agguataarnerat takussavarput. (Paasisat »Kalaallit Nunaanni folketingimut qinersinerni 1979-imiilli qinigassanngortittut agguataarnerat aamma taasiartortut procentii« aamma takuuk).